Bilgi Havuzu

Evde, işyerinde ve telefonda arama ile el koyma

Arama ve el koyma, özel hayata ve konut dokunulmazlığına doğrudan müdahale eden tedbirlerdir. Bu nedenle hangi koşullarda ve kimin kararıyla yapılabileceği kanunda ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.

Arama kararını kim verir?

Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre arama için makul şüphe bulunmalıdır. Arama kararı kural olarak hâkim tarafından verilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle de arama yapılabilir. Savcıya ulaşılamayan durumlarda kolluk amirinin yazılı emri yeterlidir; ancak konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda kolluk amirinin emriyle arama yapılamaz.

Kararda aramanın nedeni, aranacak yer veya kişi ve kararın geçerli olacağı süre gösterilmelidir.

Gece araması

Konutta, işyerinde ve diğer kapalı yerlerde gece vakti arama yapılamaz. Suçüstü hâli, gecikmesinde sakınca bulunan hâller ve firar eden kişinin yeniden yakalanması amacıyla yapılan aramalar bu kuralın istisnasıdır.

Aramada bulunması gerekenler

  • Aranan yerin sahibi veya eşyanın zilyedi aramada hazır bulunabilir; avukatının hazır bulunmasına engel olunamaz.
  • Savcı hazır olmaksızın konut ve işyerinde yapılan aramada, o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulur.
  • Arama sonunda tutanak düzenlenir ve el konulan eşyanın listesi ilgiliye verilir.
  • Avukat bürolarında arama ancak mahkeme kararıyla, savcı denetiminde ve baro temsilcisi hazır bulundurularak yapılabilir.

El koyma

El koyma kararı da kural olarak hâkim tarafından verilir. Hâkim kararı olmaksızın yapılan el koyma işlemi yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunulur; hâkim kırk sekiz saat içinde kararını açıklamazsa el koyma kendiliğinden kalkar.

Bilgisayar ve telefon incelemesi

Bilgisayar, telefon ve benzeri dijital materyaller üzerinde arama, kopyalama ve el koyma 134. maddeye göre yapılır. Bu tedbire, başka yolla delil elde etme imkânının bulunmaması hâlinde hâkim tarafından karar verilir. Cihaza el konulması durumunda verilerin yedeği alınır; istenmesi hâlinde bu yedekten bir kopya şüpheliye veya vekiline verilir ve bu husus tutanağa geçirilir.

Hukuka aykırı aramanın sonuçları

Usulüne uygun karar olmadan veya kararın sınırları aşılarak yapılan aramada elde edilen deliller hükme esas alınamaz. Hukuka aykırı arama ve ölçüsüz el koyma nedeniyle zarara uğrayan kişi devletten tazminat isteyebilir. Arama sırasında tutanağa itirazların yazdırılması ve tutanak örneğinin alınması, sonradan yapılacak başvurular için önem taşır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki mütalaa veya tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı uygulaması değişebileceğinden somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

Bu konu hakkında hukuki desteğe mi ihtiyacınız var?

İletişime Geçin