İdarenin, kamulaştırma işlemi yapmadan ve bedel ödemeden bir taşınmazı kullanması veya taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisini yıllarca kısıtlaması mülkiyet hakkına müdahaledir. Malik bu durumda bedelini isteyebilir.
Fiilî el atma
İdarenin taşınmaza yol, park, okul veya enerji nakil hattı gibi bir tesis yaparak fiilen el koymasıdır. Malik iki talepten birini seçebilir:
- El atmanın önlenmesi ve yapılan tesisin kaldırılması
- Taşınmazın bedelinin ödenmesi karşılığında mülkiyetin idareye devri
Fiilî el atmadan doğan davalar adli yargıda, taşınmazın bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde görülür. Bedel, dava tarihindeki değere göre belirlenir. Malik ayrıca geriye doğru beş yıllık dönem için haksız kullanım tazminatı isteyebilir.
Hukuki el atma
Taşınmazın imar planında yol, yeşil alan veya okul gibi kamu hizmetine ayrıldığı, ancak uzun yıllar boyunca kamulaştırılmadığı durumdur. İdare taşınmaza fiilen girmemiştir; fakat malik taşınmazında yapı yapamaz ve taşınmazını değeriyle satamaz. Bu belirsizliğin makul süreyi aşması, mülkiyet hakkının ihlali olarak kabul edilmektedir.
Hukuki el atmadan doğan uyuşmazlıklar idari yargıda görülür. Malik, öncelikle ilgili idareye başvurarak taşınmazın kamulaştırılmasını veya imar planında değişiklik yapılmasını ister; sonuç alamazsa dava açar.
Hangi idareye karşı?
Dava, taşınmazı fiilen kullanan veya imar planında taşınmazın tahsis edildiği hizmeti yürütmekle görevli idareye yöneltilir. İmar planını yapan belediye ile yatırımı yapacak bakanlık farklı olabileceğinden, hasmın doğru belirlenmesi önemlidir.
Uzlaşma şartı
Kamulaştırma Kanunu, belirli tarih aralığındaki fiilî el atmalar bakımından dava açılmadan önce idareye başvurarak uzlaşma yoluna gidilmesini dava şartı olarak öngörür. Başvurunun hangi dönem için zorunlu olduğu, el atmanın tarihine göre ayrıca belirlenmelidir.
Süre
Mülkiyet hakkına dayanan bedel talebi, el atma sürdüğü sürece ileri sürülebilir. Haksız kullanım tazminatı ise beş yıllık zamanaşımına tabidir.
Uygulama notu
Davadan önce tapu kaydı, imar durumu belgesi ve varsa el atmanın tarihini gösteren hava fotoğrafları ve tutanaklar temin edilmelidir. Mahkeme keşif yaparak el atılan alanın yüzölçümünü ve taşınmazın değerini bilirkişi aracılığıyla belirler. Taşınmazın yalnızca bir bölümüne el atılmışsa, kalan bölümün kullanılabilirliğini yitirip yitirmediği de ayrıca değerlendirilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki mütalaa veya tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı uygulaması değişebileceğinden somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Bu konu hakkında hukuki desteğe mi ihtiyacınız var?
İletişime Geçin