Ruhsat alınmadan veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılan yapılar hakkında idare üç ayrı işlem tesis edebilir: yapının mühürlenmesi, yıkım kararı ve idari para cezası. Her biri ayrı ayrı dava konusu yapılabilir.
Yapı tatil tutanağı
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesine göre ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapı tespit edildiğinde yapının o andaki durumu tutanağa bağlanır ve inşaat mühürlenerek durdurulur. Tutanağın yapı yerine asılmasıyla tebligat yapılmış sayılır. Yapı sahibi, bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapıyı ruhsata uygun hâle getirerek ya da ruhsat alarak mührün kaldırılmasını isteyebilir.
Yıkım kararı
Bir aylık süre içinde aykırılık giderilmezse belediye encümeni veya il idare kurulu yapının yıkılmasına karar verir. Yıkım masrafı yapı sahibinden tahsil edilir. Yapının ruhsata bağlanması mümkünse, bu imkân değerlendirilmeden yıkım kararı verilmesi hukuka aykırılık sebebi olabilir.
İdari para cezası
Kanun'un 42. maddesi uyarınca yapı sahibine, müteahhide ve ilgili fen adamlarına ayrı ayrı idari para cezası verilir. Ceza; yapının sınıfına, grubuna ve aykırılığın etkilediği alana göre hesaplanır. Aykırılığın niteliğine göre ceza belirli oranlarda artırılır.
Dava yolu
Yıkım kararına ve idari para cezasına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılır. Dava açma süresi kararın tebliğiyle başlar; süre bakımından kararda yer alan açıklama esas alınmalı ve tebliğ tarihi belgelenmelidir. Yıkımın uygulanması telafisi güç zarar doğuracağından dava ile birlikte yürütmenin durdurulması istenmelidir.
Davada sık ileri sürülen sebepler şunlardır:
- Tutanağın usulüne uygun düzenlenmemesi veya tebliğ edilmemesi
- Aykırılığın somut ve ölçülebilir biçimde ortaya konulmaması
- Cezanın yanlış kişiye kesilmesi veya hesaplama hatası
- Aynı aykırılık nedeniyle birden fazla ceza verilmesi
- Yapının kazanılmış hakkının veya geçerli bir kayıt belgesinin bulunması
Cezai boyut
Ruhsatsız veya ruhsata aykırı bina yapılması, Türk Ceza Kanunu'nun 184. maddesinde imar kirliliğine neden olma suçu olarak düzenlenmiştir. Yapı, imar planına ve ruhsata uygun hâle getirilirse kamu davası açılmaz, açılmış dava düşer ve verilen ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.
Uygulama notu
Tutanak düzenlendiği anda bir aylık süre işlemeye başlar. Bu sürede yapının ruhsata bağlanıp bağlanamayacağının teknik olarak incelenmesi, hem yıkım kararını hem de ceza davasını önleyebilecek tek aşamadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki mütalaa veya tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı uygulaması değişebileceğinden somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Bu konu hakkında hukuki desteğe mi ihtiyacınız var?
İletişime Geçin