Banka, operatör, spor salonu veya konut satış sözleşmelerinde tüketicinin önüne hazır bir metin konulur ve içeriği pazarlık konusu yapılmaz. Bu metinlerdeki tüketici aleyhine hükümlerin bir bölümü, imzalanmış olsa bile geçersizdir.
Haksız şart nedir?
6502 sayılı Kanun'un 5. maddesine göre haksız şart; tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye dâhil edilen ve tarafların sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerinde dürüstlük kuralına aykırı düşecek biçimde tüketici aleyhine dengesizliğe neden olan sözleşme şartlarıdır.
Müzakere edilmiş sayılma
Bir sözleşme şartı önceden hazırlanmış ve standart sözleşmede yer alması nedeniyle tüketici içeriğine etki edememişse, o şartın tüketiciyle müzakere edilmediği kabul edilir. Şartın ayrı ayrı müzakere edildiğini ispat yükü sözleşmeyi düzenleyene aittir. Sözleşmeye “okudum, anladım, müzakere ettim” ibaresinin yazdırılması tek başına bu ispatı sağlamaz.
Yaptırım
Tüketiciyle akdedilen sözleşmelerde yer alan haksız şartlar kesin olarak hükümsüzdür. Sözleşmenin haksız şartlar dışındaki hükümleri geçerliliğini korur ve sözleşmeyi düzenleyen, hükümsüz sayılan şartlar olmasaydı sözleşmeyi yapmayacak olduğunu ileri süremez.
Yorum kuralı
Sözleşme şartı yazılı ise tüketicinin anlayabileceği açık ve anlaşılır bir dille yazılmış olmalıdır. Bir hüküm açık değilse veya birden çok anlama geliyorsa tüketicinin lehine yorumlanır.
Sık karşılaşılan örnekler
- Satıcıya sözleşme koşullarını tek taraflı olarak değiştirme yetkisi veren hükümler
- Tüketicinin borcunu yerine getirmemesi hâlinde orantısız derecede yüksek tazminat veya cezai şart öngören hükümler
- Satıcının ayıptan veya ifa etmemekten doğan sorumluluğunu kaldıran ya da sınırlayan hükümler
- Tüketicinin fesih ve iade hakkını ortadan kaldıran hükümler
- Belirli süreli sözleşmenin, tüketiciye makul bir bildirim süresi tanınmadan kendiliğinden uzamasını öngören hükümler
- Tüketicinin dava açma veya hakem heyetine başvurma hakkını kısıtlayan, yetkili mahkemeyi tüketici aleyhine belirleyen hükümler
- İspat yükünü tüketici aleyhine değiştiren hükümler
Şekil kuralları
Kanun gereği yazılı düzenlenmesi öngörülen tüketici sözleşmeleri en az on iki punto büyüklüğünde, anlaşılabilir bir dilde ve okunabilir biçimde hazırlanır; bir örneği tüketiciye verilir. Sözleşmede bulunması zorunlu unsurların eksikliği tüketici aleyhine ileri sürülemez.
Tacirler arasındaki sözleşmeler
Tüketici sıfatı taşımayan kişilerin sözleşmelerinde Türk Borçlar Kanunu'nun genel işlem koşullarına ilişkin hükümleri uygulanır. Bu hükümlere göre karşı tarafın menfaatine aykırı genel işlem koşulları, ancak karşı tarafa açıkça bilgi verilmiş ve içeriğini öğrenme imkânı sağlanmışsa sözleşmenin kapsamına girer.
Uygulama notu
Haksız şarta dayanılarak tahsil edilen bedelin iadesi, hakem heyeti veya tüketici mahkemesinden istenebilir. Hâkim, haksız şartı talep olmasa da kendiliğinden dikkate alır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki mütalaa veya tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı uygulaması değişebileceğinden somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Bu konu hakkında hukuki desteğe mi ihtiyacınız var?
İletişime Geçin